Bloggfęrslur mįnašarins, mars 2015

Takk fyrir framtakiš stjörnuskošunarmenn...!

 

797354.jpg

 

Nokkrir félagar mķnir ķ Stjörnuskošunarfélagi Seltjarnarness sżndu fįdęma dugnaš og frumkvęši žegar žeir fluttu inn 75.000 sólmyrkvagleraugu og gįfu grunnskólabörnum um land allt bróšurpartinn, en seldu almenningi hluta žeirra til aš fjįrmagna verkefniš. Fyrir žaš eru flestir žakklįtir, ef undanskildir eru fįeinir kverślantar sem af óskiljanlegum įstęšum voru meš dónaskap og skęting ķ garš žessara įhugasömu sjįlfbošališa.

Stjörnuskošunarmenn vildu gefa börnunum gleraugun til minja um atburšinn. Af einhverjum óskiljanlegum įstęšum leyfšu skólastjórnendur ķ Reykjavķk žaš ekki og létu börnin skila gleraugunum til skólanna...

Žaš er vķst margt óskiljanlegt ķ hegšun manna.

Eftir 11 įr veršur almyrkvi į sólu į Ķslandi. Žį munu skólarnir ķ Reykjavķk eiga birgšir af sólmyrkvagleraugum og mun Stjörnuskošunarfélagiš žį geta sleppt žeim skólum ef žeir endurtaka leikinn, og einbeitt sér aš skólum utan höfušborgarinnar og kannski einnig leikskólunum...   Aušvitaš yrši žaš ekki óskiljanlegt, eša žannig...

Lķklega verša allir bśnir aš gleyma leišindunum žį og gleraugun ķ hirslum skólanna löngu tżnd.  Viš skulum bara leyfa okkur aš fara aš hlakka til strax og vera višbśin tķmanlega, žvķ eitt er vķst, tķminn flżgur cool.

 

Stjörnuskošunarfélag Seltjarnarness er ķ raun eina félag sinnar tegundar į Ķslandi, enda bśa félagar vķša į landinu. Sjįlfur hef ég veriš félagi frį žvķ į sķšustu öld og setiš ķ stjórn žess um skeiš.   Takk fyrir frįbęrt framtak félagar !

  

www.astro.is

 

 total-solar-elipse-diamondring

 


mbl.is Hysterķa ķ ašdraganda sólmyrkvans
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Noršurljós ķ kvöld 17. mars...?

 

Ķ morgun klukkan 5:54 barst tilkynning frį Rice Space Institute: RED ALERT.

"This is an alert from the Rice Space Institute...
Value of the Boyle index warrants Condition RED
Trigger Boyle index value: 277.67
This index is based on the ACE Solar Wind data..."

http://mms.rice.edu/realtime/forecast.html

 

Töluverš ókyrrš sést nśna į męlum vķša um heim.  Sjį vefinn Noršurljósaspį.

Į vefnum www.solarham.net  stendur:

CME Impact / Aurora Watch (UPDATED): The ACE spacecraft detected a sudden solar wind increase to over 500 km/s just after 04:00 UTC (March 17). This could possibly be related to the CME associated with the C9 flare from this past weekend. The incoming shock should sweep past Earth within the next hour (04:30 - 05:30 UTC). Sky watchers at high latitudes should be alert for visible aurora displays should increased geomagnetic activity result from this event. A minor (G1) geomagnetic storm watch is in effect for the next 24-48 hours.

CME Impact: Ground based magnetometers detected a geomagnetic sudden impulse (54 nT @ Boulder) at 04:35 UTC. This marks the exact moment that an interplanetary shockwave originating from the sun swept past our planet. The Bz component of the interplanetary magnetic field (IMF), carried through our solar system via the solar wind is currently pointing north, a condition that could suppress geomagnetic activity. Monitor solar wind during the next several hours. Should the Bz tip south, this could help intensify geomagnetic conditions at high latitudes. Sky watchers should be alert tonight for visible aurora displays.

 

Žaš er frekar óvenjulegt aš Rice Space Institute sendi śt RED ALERT. Venjulega ašeins YELLOW ALERT.  Hugsanlega verša žvķ falleg noršurljós ķ kvöld, en ekki er hęgt aš treysta į žaš.

 

Uppfęrt: klukkan 17:13.

 

Myndin hér fyrir nešan er tķmastimpluš 17:05.    
Mikiš gengur į ķ hįloftunum og vafalķtiš noršurljós vķša.


Sjį:   http://www.spaceweather.com      http://www.solarham.net

http://spaceweathergallery.com/indiv_upload.php?upload_id=109913

 

 

latest

 

 

Žessi mynd uppfęrist sjįlfvirkt:

latest

 

 

 "The auroras were insane," says Marketa who regularly runs a photography workshop on the Arctic Circle. She has seen a lot of auroras. "I have never seen anything like this."alaska_strip (1)


Minningar frį sólmyrkvanum 1954 og sólmyrkvinn 2015...

total-solar-elipse-diamondring

 

 

30. jśnķ įriš 1954 var almyrkvi į sólu sem sįst mjög vel syšst į Sušurlandi, og einna best nęrri Dyrhólaey. Žar var almyrkvi, en ašeins deildarmyrkvi ķ Reykjavķk.

Ég var svo lįnsamur aš fį aš fara meš fręndfólki aš Dyrhólaey og njóta atburšarins ķ einstaklega góšu vešri. Žar var kominn saman fjöldi fólks og žar į mešal fjölmargir śtlendingar, žvķ žetta var einn besti stašurinn til aš njóta fyrirbęrisins.

Viš lögšum af staš frį Reykjavķk eldsnemma morguns, žvķ drjśgur spölur var til Dyrhólaeyjar og vegurinn aušvitaš venjulegur lśinn malarvegur meš žvottabrettum. Bśist var viš almyrkva um hįdegisbil svo eins gott var aš vera snemma į feršinni. Feršin austur gekk vel og vorum viš mętt vel tķmanlega. Eins og oft var allnokkuš brim viš ströndina og upplagt aš bregša į leik ķ fjöruboršinu mešan bešiš var almyrkvans. Strįkurinn naut žess vel.

Skyndilega mįtti sjį smį sneiš į jašar sólar žegar mįninn byrjaši aš mjaka sér fram fyrir hana. Margir voru meš rafsušugler eša svarta filmu til aš deyfa skęrt sólarljósiš og nokkrir meš sótaša glerplötu, en vafalķtiš hafa margir fengiš meiri birtu ķ augun en hollt getur talist.

Smįm saman stękkaši skugginn af tunglinu og brįšlega hafši hann nęstum huliš alla sólina. Nś dimmdi óšum og fuglarnir ķ bjarginu žögnušu. Žessi nótt sem nś skall į um hįsumariš kom žeim greinilega į óvart. Spennan óx og allir störšu žögulir til himins.  Nokkru sķšar huldi mįninn nįkvęmlega alla sólina og sįst einungis bjartur hringur į himninum. Almyrkvi į sólu. Undrunarhljóš hljómušu. Almyrkvinn varši ekki lengi. Skyndilega sįst ofurskęrt tindrandi ljós viš jašar tunglsins. Žetta var sólin aš gęgjast fram. Mįninn og sólinn myndušu nś hinn fręga demantshring sem ašeins sést viš almyrkva. Enn meiri undrunarhljóš...  (Myndin efst er af svona demantshring).

Smįm saman sįst meira af sólinni og fuglarnir tóku gleši sķna aftur žegar birti. Mannfjöldinn leyndi ekki gleši sinni. Žetta yrši ógleymanlegt.

 

Vafalķtiš hefur žessi upplifun haft žau įhrif į guttann litla aš hann fékk įhuga į himingeimnum, įhuga sem enn er fyrir hendi. Hann hafši oršiš vitni aš mögnušum atburši sem allt of fįir fį tękifęri til aš upplifa.


Daginn eftir birtist skemmtileg frįsögn ķ Morgunblašinu:  

   Forsķša
   Framhald į sķšu 2



OKM0078941

 

Fólk fylg­ist meš al­myrkva viš Dyr­hóla­ey ķ gegn­um svört spjöld įriš 1954

Mynd śr Ljós­mynda­safni Ólafs K. Magnśs­son­ar / ā€‹Morg­un­blašsins. Ólaf­ur K. Magnśs­son

 

 

 

Ég į ekki neina ljósmynd frį žessum atburši, en nokkrar sem ég hef tekiš af öšrum deildarmyrkvum:

 

  

Sólmyrkvi 1999

 

 Myndina tók ég af deildarmyrkvanum 1999. Myndin er tekin ķ gegn um rafsušugler.
Meira hér: Sólmyrkvinn aš morgni 1. įgśst 2008

 

 

 

solmyrkvi 1 agust 2008 vid Gullfoss

 Deildarmyrkvi į sólu. Myndin tekin 1. įgśst 2008 nęrri Gullfossi.
Meira hér: Sólmyrkvinn 2008




venus-transit-ahb-crop

 

Sólmyrkvi? Tja, žetta er reyndar Venus sem skyggir į hluta sólarinnar.
Myndin er tekin 11. jśnķ 2004 klukkan 07:45.
Meira hér: Žverganga Venusar

 

Žverganga Venusar 2012
Žverganga Venusar 5. jśnķ 2012.
Fleiri myndir hér: Myndir frį žvergöngu Venusar
Ekki beinlķnis sólmyrkvi :-)

 

--- --- ---

 

Sólmyrkvinn aš morgni föstudagsins 20. mars 2015 

Žetta veršur ekki almyrkvi eins og įriš 1954,
en tungliš mun žó nį aš hylja 97% sólskķfunnar.


Į Stjörnufręšivefnum eru frįbęr myndbönd sem sżna vel hvernig sólmyrkvinn
gęti lķtiš śt frį nokkrum stöšum į Ķslandi. Hér er eitt žeirra sem į viš Reykjavķk. 

Meira hér: http://www.stjornufraedi.is/solkerfid/solin/solmyrkvi/solmyrkvi-20.-mars-2015/

 

Sólmyrkvi 20. mars 2015 śr Reykjavķk from Stjörnufręšivefurinn on Vimeo.

***

 

Vantar žig sólmyrkvagleraugu?
Stjörnuskošunarfélagiš veršur meš sólmyrkvagleraugun til sölu ķ
Smįralind helgina 14.-15. mars.

Gleraugun kosta 500 kr. stykkiš og allur įgóši
veršur notašur ķ fleiri fręšsluverkefni.

 

 

Krękjur:


Stjörnufręšivefurinn um sólmyrkvann 2015

Sólmyrkvinn aš morgni 1. įgśst 2008.

Sólmyrkvinn ķ dag. Myndir. (2008)

Tunglmyrkvinn ašfararnótt fimmtudagsins 21. febrśar
 2008

Stjörnuskošunarfélag Seltjarnarness

 

 SE2015Mar20T

 

 sun eclipse space

 Jöršin, sólin bak viš tungliš og vetrarbrautin

 


mbl.is Einstęš mynd af almyrkva
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

"Mį bjóša žér snįkaolķu"...?

 

Mikiš er dįsamlegt aš koma heim śr vinnu ķ dagsbirtunni nśna ķ byrjun mars, og enn dįsamlegra veršur ķ vor og sumar žegar bjart veršur fram eftir öllu og hęgt aš njóta hins ķslenska sumars langt fram į kvöld. Žaš kemur svo sannarlega heilsunni ķ lag eftir langan vetur.

Viš žurfum ekki aš efast um žaš aš fólki sem vill seinka klukkunni, eša jafnvel flżta henni, nś eša taka upp sumartķma til višbótar nśverandi tķma, eša žį bara seinka klukkunni yfir vetrarmįnušina, gengur gott eitt til.  Sumir vilja aš sólin fylgi sem nęst gangi sólar og hįdegiš sé į sķnum staš, nema kannski į sumrin, en margir eru žó sannfęršir um aš nśverandi stilling klukkunnar sé best miš tilliti til żmissa sjónarmiša. Aušvitaš eru ekki allir sammįla og Ķslendingar kunna žaš allra žjóša best aš vera ósammįla.

 

 

Dr. Gunnlaugur Björnsson stjarnešlisfręšingur skrifaši ķ Morgunblašiš 25. febrśar:

 

"Mį bjóša žér snįkaolķu?

 

gulliĶ villta vestinu rišu loddarar um héruš og seldu almenningi snįkaolķu, elexķr sem gagnast įtti viš hverju žvķ sem angraši kaupandann, lķkamlegu eša andlegu. Uršu sumir sölumannanna žjóšhetjur, eflaust efnašar, en ķ nżlegum kśrekamyndum eru žeir ofast tślkašir sem sérfręšingar ķ prettum żmiskonar.

Žaš viršist mannskepnunni ešlilegt aš leita alltaf aušveldustu leiša śr öllum vandamįlum og helst aš geta skyggnst inn ķ framtķšina. Menn fara til spįkonu, kaupa sér kort hjį stjörnuspekingi og fleira. Į sama hįtt vilja menn geta keypt skyndilausnir į öllu žvķ sem žį hrjįir, remedķur hjį hómópötum, vöšvapillur og bętiefni alls konar ķ dósum, mörg gagnslaus og sum jafnvel skašleg. Žaš er meira aš segja reynt aš pranga inn į krabbameinssjśklinga vitagagnslausum efnum. Snįkaolķur nśtķmans taka į sig żmsar myndir.

Undanfarin misseri hefur alveg sérstök śtgįfa af snįkaolķu veriš kynnt į Ķslandi. Hśn į aš lękna nįnast allt sem nöfnum tjįir aš nefna. Žaš žarf ekki aš taka hana inn og hśn kostar lķtiš sem ekkert. Žetta er slķk undraolķa aš hśn į ekki bara aš lękna nįnast alla sįlręna kvilla sem hrjį žjóšina, hśn į lķka aš draga verulega śr kostnaši viš heilbrigšiskerfiš. Ķsland er ķ allt ķ einu oršiš eins og villta vestriš var, žessi undraolķa er nefnilega hvergi bošin annars stašar.

Ég į viš žį hugmynd aš meš žvķ einu aš breyta stillingu klukkunnar muni gešheilsa žjóšarinnar stórlagast, unglingar hętta aš vera syfjašir og žreyttir į morgnana og viš Ķslendingar almennt hętta aš drolla frameftir į kvöldin. Rökin sem fęrš eru fyrir žessu mį draga saman ķ eftirfarandi:


a) Skorti į góšum nętursvefni eša svefnleysi fylgja żmsir kvillar, lķkamlegir og andlegir. Ekki efast ég um žaš.

b) Skortur į vęrum svefni stafar af misręmi į milli žess hvernig klukkan er stillt į hverjum staš og lķkamsklukkunnar. Ég stórefast um žaš.

c) Brottfall unglinga śr skólum snarminnkar viš žaš eitt aš breyta stillingu klukkunnar. Žetta er frįleitt.

d) Nś sķšast er žvķ haldiš fram aš seinkun klukkunnar fękki umferšarslysum. Žaš er ekki nóg meš aš žetta sé rangt, heldur er žessu öfugt fariš. Konunglega slysavarnafélagiš ķ Bretlandi hefur sżnt fram į aš umferšarslysum fjölgar verulega žegar klukkunni er seinkaš į haustin.

Bretar eru meš sķna klukku stillta eins nęrri sólargangi og kostur er. Žeir glķma viš sömu vandamįl tengd svefni og svefnleysi og viš. Unglingar eru jafn syfjašir žar og annars stašar ķ veröldinni og brottfall įlķka. Sama er uppi į teningnum ķ Danmörku žar sem klukkan er lķka stillt nęrri sólargangi. Svefnleysi og kvillar tengdir žvķ hafa ekkert meš stillingu klukkunnar aš gera.

 

Viš Ķslendingar höfum stundum um fįtt aš sżsla, sérstaklega ķ skammdeginu. Žį detta ķ okkur żmsar grillur sem stęrri žjóšir sżnast aš mestu vera lausar viš. Engum öšrum hefur dottiš ķ hug aš alhęfa svo stórkostlega sem fylgismenn žessarar undarlegu hugmyndar gera žegar žeir halda žvķ fram aš breytt stilling klukkunnar sé allra meina bót, virki eins og snįkaolķa villta vestursins. Žaš er alvarlegt og įbyrgšarhluti, sérstaklega af fólki innan heilbrigšiskerfisins, aš halda žvķ fram og lofa žvķ aš žessi eina ašgerš sé slķk töfralausn sem talaš er um".

 

(Höfundur er deildarstjóri Hįloftadeildar Raunvķsindastofnunar Hįskólans).
 

--- --- ---

Hvaš segir Vķsindavefurinn um mįliš?

Getum viš seinkaš klukkunni į Ķslandi og fengiš žannig fleiri birtustundir yfir daginn?

"...Ef klukkunni į Ķslandi yrši seinkaš um klukkustund frį žvķ sem nś er myndi fjölga talsvert žeim stundum žegar dimmt er į vökutķma. Įhrifin yršu žau aš ķ Reykjavķk mundi dimmum stundum į vökutķma, mišaš viš aš sį tķmi sé frį kl. 7 į morgnana til kl. 23 į kvöldin, fjölga um 131 stund į įri. Ef mišaš er viš aš vökutķmi sé kl. 8-24 yrši fjölgun dimmra stunda į vökutķma hins vegar 190 stundir į įri...".
                                                                    www.visindavefur.is/svar.php?id=68760

Ef viš töpum 131 til 190 birtustundum į įri viš žaš aš seinka klukkunni, hvaš er žį unniš ?

 

Jęja, breyting į stillingu klukkunnar er žvķ mišur engin alhliša töfralausn frekan en snįkaolķan... 

             

  

 snake-oil (1)



 

 


Athuganir į brautum gervihnatta yfir Ķslandi fyrir hįlfri öld, og njósnarinn ķ Noršurmżrinni...

 

 orbits

 

Athuganir į brautum gervihnatta yfir Ķslandi fyrir hįlfri öld...

 

Ašdragandinn...

Žessar athuganir hófust ķ įgśstmįnuši 1964. Ašdragandinn var sį aš eftir eldflaugaskot Frakka į Mżrdalssandi fyrr um sumariš (http://agbjarn.blog.is/blog/agbjarn/entry/477982/) voru Dr. Žorsteinn Sęmundsson stjörnufręšingur į Hįloftadeild Raunvķsindastofnunar Hįskólans og  Dr. Įgśst Valfells kjarnorkuverkfręšingur, sem var žį forstöšumašur Almannavarna, į lokafundi med Frönsku visindamönnunum įsamt öllum ķslenskum ašilum sem höfšu ašstošaš  Frakkana viš geimskotin, žegar Žorsteinn minntist į viš Įgśst aš hann vęri aš leita aš einhverjum į Ķslandi til aš fylgjast meš brautum gervihnatta frį Ķslandi.  Žannig var mįl meš vexti aš Desmond King-Hele sį um rannsóknir į vegum Royal Society ķ Englandi į įhrifum efstu laga lofthjśps jaršar į brautir gervihnatta og fékk ķ žvķ skyni nokkra sjįlfbošališa til ašstošar um vķša veröld. Įgśst minntist į ungan mann  Hjįlmar Sveinsson sem hafši starfaš sem sumarmašur hjį honum og var meš brennandi įhuga į eldflaugum og geimferšum, og hafši skrifaš nokkrar blašagreinar um žau mįl.

Mįlin fóru nś aš snśast, og tękjabśnašur, žar į mešal stuttbylgjuvištęki, 7x50 handsjónauki (heppilegur fyrir notkun ķ myrkri), tvö mjög nįkvęm stoppśr, Norton‘s Star Atlas stjörnukortabók, įsamt mjög nįkvęmum stjörnukortabókum, Atlas Coeli og Atlas Borealis ķ stóru broti barst til Raunvķsindastofnunar. Dr. Ken Fea kunningi Žorsteins kom viš į Ķslandi į leiš sinni til Bandarķkjanna og tók Hjįlmar ķ kennslustund. Žeim tókst aš męla braut eins gervihnattar og į leiš sinni frį Bandarķkjunum kom Ken Fea aftur viš į Ķslandi og notaši žį tękifęriš til aš ašstoša Hjįlmar. Eftir žaš var gatan greiš og Hjįlmar męldi fjölda gervihnatta žar til hann fór til nįms ķ verkfręši erlendis einu įri sķšar, en žį tók Įgśst H Bjarnason viš starfinu žar til hann fór til nįms ķ verkfręši erlendis haustiš 1969. Sķšla sumars 1970 kenndi Hjįlmar ungum manni frį Keflavķk, en tękjabśnašinum var skilaš til Englands įriš 1974. (Žvķ mišur muna hvorki Žorsteinn, Hjįlmar né Įgśst nafniš į unga manninum og vęru upplżsingar vel žegnar).

Desmond Hing-Hele var m.a. formašur nefndar į vegum Royal Society  sem stóš aš žessum rannsóknum.  Hann fęddist įriš 1927 og stundaši m.a. nįm ķ ešlisfręši viš hįskólann ķ Cambridge. Hann hefur samiš  nokkrar bękur um fagsviš sitt: A Tapestry of Orbits, Observing Earth Satellites, Satellites and Scientific Research, Theory of Satellite Orbits in an Atmosphere.  Einnig er hann höfundur bókanna Shelley: His Thought and Work, Doctor of Revolution and Erasmus Darwin: A Life of Unequalled Achievement, svo og tveggja ljóšabóka.  Hann starfaši um įrabil hjį Royal Aircraft Establishment ķ Farnborough viš rannsóknir į žyngdarsviši jaršar og efstu lögum lofthjśpsins meš rannsóknum į brautum gervihnatta.  Fyrir žęr rannsóknir hlaut hann Eddington višurkenninguna frį Royal Astronomical Society. Hann var valinn Fellow of the  Royal Astronomical Society įriš 1966.   Vištal viš Desmond King-Hele er hér.

 

Framkvęmd athugana...

Žessar athuganir hér į landi fóru žannig fram aš um žaš bil einu sinni ķ mįnuši kom žykkt umslag frį Orbits Group, Radio and Space Research Station ķ Slough, Englandi.  Žetta var tölvuśtskrift į töfluformi meš spįm um ferla nokkurra gervihnatta.

Žegar heišskķrt var og śtlit fyrir aš gervihnettir sęjust voru žessi gögn tekin fram og žau skimuš ķ leit aš gervihnetti sem fęri yfir Ķsland žaš kvöld.  Ef lķklegur gervihnöttur fannst žurfti aš framkvęma nokkra śtreikninga og teikna sķšan meš blżanti įętlaša braut hans ķ Nortion‘s stjörnuatlas.  Rżnt var ķ kortiš og fundnar stjörnur žar sem braut gervihnattarins fęri nįlęgt. 

Um 10 mķnśtum įšur en gervitungliš myndi birtast for athugandinn śt, kom sér eins žęgilega fyrir og hęgt var, og kannaši brautina sem śtreiknuš hafši veriš meš sjónaukanum til aš vera tilbśinnn.  Žegar gervitungliš birtist i sjónaukanum var tunglinu fylgt žangaš žar til aš žaš fór į milli eša nįlęgt aušžekkjanlegum stjörnum, og stoppśriš sett i gang į žvķ augnabliki.  Sķšan var fariš inn, og stašsetningin gervitunglsins žegar stoppśriš var sett af staš įkvešin, yfirleitt ķ Atlas Borealis.  Žegar stašsetning hafši veriš įkvešin var stoppśriš stöšvaš į tķmamerki frį WWV tķmamerkjasendingu į stuttbylgju.  Žį žurfti einungis aš draga gangtķma stoppśrsins frį tķmamerkingunni og var žį stašsetningin og tķminn sem hśn var tekin žekkt.

Žessum upplżsingum var svo safnaš inn ķ skjöl sem fylgdu meš gervitungla spįnum frį Slough, og voru žau send til baka til Englands žegar nokkru magni męlinga hafši veriš safnaš saman.

Žaš mį geta žess aš į žessum tķma var ljósmengun į höfušborgarsvęšinu miklu minni en ķ dag. Götulżsingu og flóšlżsingu bygginga var stillt ķ hóf. Žį mįtti sjį tindrandi stjörnur yfir Reykjavķk og börnin lęršu aš žekkja stjörnumerkin. Nś er öldin önnur og stjörnurnar aš mestu horfnar ķ mengunarskż borgarljósanna.

 

Skondin atvik...

Geimrannsóknir ķ Garšahrepp

Žessi saga geršist ķ kjallara gömlu Loftskeytastöšvarinnar į Melunum. Žar sįtu žeir Hjįlmar, Ken Fea og Žorsteinn Sęmundsson. Ken var aš fara yfir ašferšafręšina viš gervitunglaathuganir og var aš teikna brautir hnattanna inn į eyšublöšin sem viš notušum. Umhverfis okkur voru kortabękurnar, stuttbylgjuvištęki, sjónaukar, o.fl. Žį birtist fréttamašur frį einu dagblašanna (viš skulum sleppa öllum nöfnum svo enginn fari hjį sér)  sem kom til aš taka vištal viš Žorstein um sovéskan gervihnött sem nżlega hafši veriš skotiš į loft.  Žegar hann sį okkur įsamt öllum bśnašinum umhverfis okkur spurši hann hvaš viš vęrum aš gera. Ken og Žorsteinn reyndu aš śtskżra mįliš fyrir fyrir honum, og mešal annars aš Hjįlmar byggi ķ Garšahreppi (Garšabę ķ dag) og žar vęri ljósmengun miklu minni en ķ Reykjavķk sem gerši athuganir miklu aušveldari.

Nęsta dag birtist risafyrirsögn ķ dagblašinu: „Geimkapphlaupiš nęr til Ķslands“. Ķ greininni var fjallaš um hve flóknar og merkilegar žessar athuganir į gervihnöttum vęru, og aš bśnašurinn sem til žyrfti vęri svo nęmur aš jafnvel borgarljósin myndu trufla žessar athuganir. Žetta žótti žeim félögum meira en lķtiš fyndiš.

 

Njósnarinn ķ Noršurmżrinni

Žegar žetta geršist var Įgśst unglingur ķ menntaskóla. Hann hafši reyndar haft allnokkurn įhuga į geimnum  frį žvķ er hann sį meš eigin augum Sputnik-1, sem var fyrsti gervihnötturinn, sveima yfir Ķslandi įriš 1957 žegar hann var 12 įra. Žaš var ekki löngu sķšar sem hann stóšst ekki mįtiš og smķšaši einfaldan stjörnusjónauka śr pappahólk, gleraugnagleri og stękkunargleri.  Meš žessum einfalda sjónauka sem stękkaši 50-falt mįtti sjį gķga tunglsins og tungl Jśpiters. Sķšan voru lišin nokkur įr įr og enn var geimįhuginn fyrir hendi. Nóg um žaš...

Fimm įrum sķšar: Žaš hafši vakiš einhverja athygli ķ Noršurmżrinni aš um žaš bil einu sinni ķ mįnuši bar pósturinn  žykkt brśnt umslag ķ hśsiš. Umslagiš var meš mörgum śtlendum frķmerkjum, og į žvķ stóš meš stórum svörtum stöfum On Her Majesty‘s Service.  Žetta žótti ķ meira lagi undarlegt, og ekki bętti śr skįk aš ķ sama hśsi bjó landsžekktur alžingismašur. Sögur fóru į kreik. Einhver hafši séš skuggalega ślpuklędda mannveru liggja ķ sólstól ķ garšinum og beina einhverju dularfullu tęki sem hann hélt meš annarri hendi  til himins.  Ķ hinni hélt hann į einhverju silfurlitušu. Stundum sįst skin frį litlu vasaljósi žegar mašurinn laumašist til aš lķta į litinn minnismiša. Skyndilega hljóp mašurinn inn. Žetta hafši einhver séš oftar en einu sinni. Oftar en tvisvar.  Hvaš var eiginlega į seyši? - Dularfullur póstur, ķ žjónustu Hennar Hįtignar, Royal Society, fręgur vinstrisinnašur stjórnmįlamašur, myrkraverk ķ garšinum, undarleg hljóš śr stuttbylgjuvištęki, morse...  Žetta var oršiš virkilega spennandi...  Det er gaske vist, det er en frygtelig historie! skrifaši H.C. Andersen ķ fręgu ęvintżri. Ekki var žetta neitt skįrra.   Hvaš var aš gerast ķ žessu hśsi?

Sķšan spuršist sannleikurinn śt:    Iss - žetta voru bara lķtt spennandi athuganir į brautum gervihnatta. Ekkert merkilegt. Dularfullu tękin sem mašurinn hélt į voru vķst bara sjónauki og stórt stoppśr. Hann žóttist vera aš glįpa į gervihnetti. Dularfullu hljóšin komu frį stuttbylgjuvištękinu žegar veriš var aš taka į móti tķmamerkjum; „...this is WWV Boulder Colorado, when the tone returns the time will be exactly...“ heyršist annaš slagiš, og žess į milli ...tikk...tikk...tikk...tikk...   Reyndar var pilturinn lķka radķóamatör og žaš śtskżrši morsiš  sem stundum heyršust fram į rauša nótt, en žį var hann aš spjalla viš vini sķna śti ķ hinum stóra heimi.  Žetta var ekki mjög spennandi, en mörgum įrum sķšar geršust mjög dularfullir og óhuggulegir atburšir ķ kjallara sama hśss, atburšir sem voru festir į filmu. - Mżrin.

 

Horft til himins

Fylgst meš brautum gervihnatta ķ kolnišamyrkri undir tindrandi stjörnuhimni. Athugandinn er meš öflugan handsjónauka og stoppśr fyrir tķmamęlingu.

 

 sputnik_1_800

Sputnik 1 gervihnettinum var skotiš į loft frį Baikonur ķ Rśsslandi 26. október 1957. 

 

 08-12-echo1

Echo 2 gervihnötturinn sem skotiš var į loft 24. janśar 1964 var 41m ķ žvermįl og žvķ mjög bjartur į himninum.  Žessi hnöttur var ķ raun eins konar mįlmhśšašur loftbelgur sem sendur var į braut umhverfis jöršu og var notašur sem spegill til aš endurvarpa śtvarpsbylgjum aftur til jaršar.

 

Desmond King-Hele

Desmond Hing-Hele stęršfręšingur.  Hlusta mį į vištöl viš hann hér.

 

 MPNIL26

Umslögin sem bįrust reglulega meš tölvureiknušum spįm um brautir nokkurra gervihnatta voru reyndar öllu stęrri en žetta, eša rśmlega A4. 

 

 Observing Earth Satellites

Ķ žessari bók er fjallaš um męlingar į brautum gervihnatta, m.a. meš handsjónauka.

 

 Map-elevation

Ķ bókinn eru myndir af żmsum eyšublöšum sem notuš voru til aš spį fyrir um braut gervihnattarins į stjörnuhimninum fyrir ofan höfušborgarsvęšiš.

 

Nortons Star Atlas

Sķša śr Nortons kortabókinni.

 

 

 Atlas_Coeli_3-large--B

Sķša śr Atlas Coeli kortabókinni. Žessi stjörnukort voru upphaflega handteiknuš af framhaldsnemum viš stjörnuathugunarstöšina  Observatórium Skalnaté Pleso ķ Slovakķu seint į fimmta įratug sķšustu aldar. Žessi kort voru įlitin žau bestu fįanlegu um žaš leyti sem gervihnattaathuganirnar fóru fram frį Ķslandi.

 

16615590_1_l

Atlas Coeli kortabókin var ķ mjög stóru broti eins og sś stęrri sem er į myndinni.

 

 image001

Įgśst er hér aš stilla Eddystone  stuttbylgjuvištękiš sem fylgdi verkefninu į tķmamerkja śtsendingar WWV stöšvarinnar sem var ķ Boulder Colorado ķ Bandarķkjunum. Stöšin sendi m.a. śt į 15 MHz sem yfirleitt heyršist best hér į landi. Žetta voru örstuttir pślsar sendir meš sekśndu millibili, en lengri pśls į heilum mķnśtum. Nįkvęm tķmasetning athugana skipti sköpum viš žessar męlingar og var įrķšandi aš ęfa sig vel.

 

 Braut-1

Ķ bók Desmond King-Hele er lżst hvernig athugandinn notaši stjörnur į himninum til aš stašsetja braut gervihnattarins sem veriš var aš męla.  Į žvķ augnabliki sem gervihnötturinn skar lķnu sem dregin var milli tveggja stjarna, sem fundnar höfšu veriš į stjörnukortinu og ętlunin var aš hafa til višmišunar, var nįkvęmt stoppśr ręst. Einnig mįtt miša viš eina stjörnu ef gervihnötturinn fór mjög nęrri henni.

 

Nįkvęmni athugana...

Óhjįkvęmilega vaknar spurningin, hve nįkvęmar voru žessar athuganir, sérstaklega žegar haft er ķ huga aš notast var viš einföld tęki? Svariš kemur örugglega į óvart. Samkvęmt King-Hele gat vanur athugandi nįš 1/100 sekśndna tķmanįkvęmni og um ½° stašarnįkvęmni. Viš töldum okkur nį meš nokkurri vissu um 1/10 sekśndna tķmanįkvęmni, en til žess žurfti nokkra žjįlfun.
Til fróšleiks sżnir taflan hér fyrir nešan nokkrar ašferšir og tękjabśnaš sem notašur er viš  viš gervihnattaathuganir.

 Navspasur

Samkvęmt žessari töflu eru sjónręnar athuganir meš góšum handsjónauka mjög nįkvęmar (200 metrar mišaš viš 1000 km fjarlęgš, eša 1:5000 eša 0,02%), og žaš krefst žess aš notašur sé dżr og flókinn tękjabśnašur til aš nį betri įrangri. Ķ staš 11x80 handsjónauka var notašur heldur minni sjónauki, eša 7x50, en į móti kemur aš gervihnettirnir sem fylgst var meš voru ekki ķ meiri fjarlęgš en 500 km.

 

 

Aš lokum...

Pistill žennan um einn žįtt geimrannsókna frį ķslandi fyrir hįlfri öld tóku žeir Hjįlmar og  Įgśst saman įriš 2015. Bįšir eru žeir nś rafmagnsverkfręšingar, Hjįlmar ķ Bandarķkjunum og  Įgśst į Ķslandi.  Minna mį į annan pistil sem fjallar um geimskot Frakka į Ķslandi įrin 1964 og 1965 žar sem bįšir voru višstaddir.  Sjį hér:  http://agbjarn.blog.is/blog/agbjarn/entry/477982/

 

 

Į myndinn efst į sķšunni eru nokkrar skammstafanir:

LEO = Lower Earth Orbit: Allt aš 2.000 km hęš.

MEO = Medium Earth Orbit: 2.000 - 35.000 km hęš.

GEO = Geostationary Earth Orbit: 35.786 km hęš.

 

 

Stopwatch-2


Höfundur

Ágúst H Bjarnason
Ágúst H Bjarnason

Verkfr. hjá Verkís.
agbjarn-hjá-gmail.com

Audiatur et altera pars

Aðeins málefnalegar athugasemdir, sem eiga ótvíætt við efni viðkomandi pistils, og skrifaðar án skætings og neikvæðni í garð annarra, og að jafnaði undir fullu nafni, verða birtar. 

Um bloggiš

Ginnungagap

Żmislegt

Loftslag

Click to get your own widget

Teljari

free counters

Įlverš

http://metalprices.com/PubCharts/PublicCharts.aspx?metal=al&type=L&weight=t&days=12&size=M&bg=&cs=1011&cid=0

Sólin ķ dag:

(Smella į mynd)

.

Vinnan mķn:

Olķuveršiš ķ dag:

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (28.6.): 6
  • Sl. sólarhring: 15
  • Sl. viku: 95
  • Frį upphafi: 696917

Annaš

  • Innlit ķ dag: 6
  • Innlit sl. viku: 76
  • Gestir ķ dag: 6
  • IP-tölur ķ dag: 5

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Eldri fęrslur

Jśnķ 2017
S M Ž M F F L
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband