Bloggfęrslur mįnašarins, febrśar 2007

Byltingarkennd kenning dansks vķsindamanns skekur vķsindaheiminn....

Mikiš hefur veriš fjallaš undanfariš um nżja grein ķ ritrżnda tķmaritinu Astronomy & Geophysics sem gefiš er śt af hinu virta vķsindafélagi Royal Astronomical Society. Greinin nefnist "Cosmoclimatology: a new theory emerges" og er eftir danska vķsindamanninn Dr Henrik Svensmark. Žaš er kanski einum of djśpt ķ įrinni tekiš aš segja aš kenningin hafi skekiš vķsindaheiminn, en hśn gęti gert žaš, reynist hśn rétt.  Sumir hafa žó kallaš žessa nżju kenningu Rósettustein loftslagsfręšinnar. Enn sem komiš er ekki hęgt aš fullyrša hvort svo sé, en kenningin er mjög įhugaverš og żmsar jįkvęšar vķsbendingar um réttmęti kenningarinnar eru fyrir hendi.  Į myndinni mį sjį Henrik Svensmark į tilraunastofu Danmarks Rumcenter - Danish National Space Center.  (Ath. Krękjur eru feitletrašar).

Henrik Svensmark
Įšur hefur veriš fjallaš um žessi mįl hér į bloggsķšunni. Sjį Merkileg tilraun: Geimgeislar, skż og loftslagsbreytingar frį 1. janśar s.l.   Ķ nżju greininni, sem sękja mį meš žvķ aš smella hér, er žessari kenningu lżst į einfaldan og aušskilinn hįtt.


Žaš sem gerir žessa kenningu svo merkilega er aš hśn getur skżrt stóran hluta žeirrar hlżnunar sem varš į sķšustu öld.  Ķ nżlegri samantekt IPCC um loftslagsbreytingar, Summary for Policymakers eru įhrif aukins koltvķsżrings talin vera 1,6 W/m2, en įhrif śtgeislunar sólar ašeins 0,12 W/m2 (solar irradiance). (Sjį Lesiš ķ mynd frį IPCC eftir Einar Sveinbjörnsson). Skżrsla IPCC tekur ašeins tillit til beinna įhrifa sólargeislanna, en fjallar ekkert um įhrif sólvindsins og segulsvišs sólar. Ķ grein Henriks Svensmark ķ Astronomy & Geophysics kemur fram, aš hin óbeinu įhrif  breytilegrar virkni sólar geti veriš miklu meiri en hin beinu įhrif. Reynist žaš rétt, žį eru įhrif sólar engu minni en įhrif aukins koltvķsżrings į sķšustu öld. Viš veršum žó aš muna eftir aš žetta er ennžį kenning.


Hver er žessi Dr. Henrik Svensmark? Er žetta einhver óžektur vķsindamašur sem er bara aš bulla? Hann er reyndar ekki alveg óžekktur. Prófiš aš setja nafn hans “Henrik Svensmark” afmarkaš meš gęsalöppum ķ Google.  Upp koma um 50.000 tilvķsanir žegar žetta er ritaš.  Henrik starfaši įšur į dönsku vešurstofunni Danmarks Meteorologiske Institut, en starfar nś hjį Dönsku geimrannsóknarstofnuninni, Danish National Space Center.   Hann hefur stundaš žessar rannsóknir ķ meira en įratug.


Kenning Henriks Svensmark hefur veriš studd meš tilraunum og męlingum. Bornar hafa veriš saman męlingar sem geršar eru meš gervihnöttum og į jöršu nišri. Hjį Dönsku geimrannsóknarstofnuninni voru į sķšasta įri geršar  tilraunir į rannsóknarstofu meš mjög jįkvęšum įrangri, og um žessar mundir er veriš aš undirbśa mjög višamikla tilraun hjį CERN ķ Sviss.


Kenningin, sem Henrik kallar Cosmoclimatology getur ekki eingöngu skżrt stóran hluta breytingar ķ hitafari į undanförnum öldum, žar meš tališ į sķšustu öld, heldur einnig hvernig stendur į žeirri žekktu stašreynd aš į 150 milljón įra fresti skiptast į hlżskeiš og kuldaskeiš. Į kuldaskeišum koma raunverulegar ķsaldir į 100.000 įra fresti (Milankovitch sveiflan), en į hlżskeišum er nįnast ofurhiti į jöršinni, eins og žegar risaešlur léku viš hvern sinn fingur.  Kenningin getur einnig śtskżrt hina žekktu žversögn, aš žegar hlżnar į noršurhveli jaršar, žį er tilhneiging til kólnunar į  Sušurskautslandinu. 


Eftir žennan inngang er vonandi aš einhverja langi til aš lesa greinina, en til aš aušvelda lesturinn er hér fyrir nešan stiklaš į stóru og kenningin kynnt ķ mjög stuttu mįli. Notašar eru nokkrar myndir śr greininni og stuttar skżringar eru viš hverja mynd.  Žaš kemur vęntanlega mörgum į óvart hve einföld og aušskilin žessi kenning er, en žannig er žvķ einmitt oft fariš ķ nįttśrunni.   Hér er žó ašeins stiklaš į mjög stóru til aš kynna helstu atriši kenningarinnar, en ķ grein Henriks kemur fram miklu meiri fróšleikur en hér. Lesendum bloggsins er eindregiš rįšlagt aš sękja eintak af "Cosmoclimatology: a new theory emerges".  Greinin er hér į pdf formi (eins og ķ tķmaritinu), en hér er  greinin į html formi (virkar krękjur).    Greinin er mjög aušlesin og aušskilin

 

 

 

 5 mķnśtna nįmskeišiš:

 

aag_48118_f1

Mynd 1) Geimgeislar koma stöšugt frį gömlum sprengistjörnum (supernova) ķ Vetrarbrautinni. Žeir hafa veriš męldir ķ įratugi. Einnig hafa žeir veriš męldir óbeint įržśsundir aftur ķ tķman meš hjįlp geislavirkra samsęta (kolefni-14, beryllium-10).

Geimgeislarnir mótast af segulsviši sólar og eru žvķ breytilegir meš virkni hennar.

Myndin sżnir leyfar sśpernóvu (Cassiopeia-A). Myndin er tekin meš Röntgengeisla myndavél ķ Chandra-X gervihnettinum.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  aag_48118_f3

Mynd 2)  Rauši ferillin er geimgeislar, en styrkur žeirra mótast af breytilegri virkni sólar.

Blįi ferillin er žéttleiki skżjahulunnar upp ķ 3,2 km hęš, skv. skżjamyndum śr gervihnöttum.

Takiš eftir hve ótrśleg samsvörun er milli ferlanna.

Skżjahulan er breytileg eftir virkni sólar, og skżin virka sem gluggatjöld sem opnast örlķtiš žegar virkni sólar eykst, en lokast žegar virkni sólar minnkar.

Takiš eftir hve mikil breyting ķ skżjahulu žetta er. Breytingin er um 2% sem getur breytt orkuinnstreymi sólar um 1,2 wött į fermetra, og žaš ašeins męlt yfir eina sólsveiflu, eša 11 įr.

 

 

 

 

 

 

 

aag_48118_f5

Mynd 3)  Myndin sżnir styrk geimgeisla aftur til įrsins 1700 (óbeinar (proxy) męlingar).

Breyting į skżjahulu er sżnd meš rauš-gulum lit lengst til hęgri, en aš sjįlfsögšu eru ekki til skżjamyndir frį gervihnöttum nema ķ fįeina įratugi.

Blįi ferillinn sżnir styrk geimgeisla (öfugur skali į Y-įs), en takiš eftir hve mikil samsvörun er viš breytingar į hitastigi, eins og viš žekkjum śr mannkynssögunni. Viš sjįum til dęmis greinilega kaldasta tķmabil Litlu ķsaldarinnar lengst til vinstri (Maunder minimum), og kuldaskeišiš um 1810 (Dalton minimum). (Sjį mynd hér af Thames, žegar Maunder minimum ķ sólinni orsakaši fimbulkulda).

 

Ef viš reiknum meš aš skżjahulan hafi breyst ķ samręmi viš mynd 2 hér aš ofan, žį mį įętla aš hśn hafi breyst um 3% yfir tķmabiliš og orkuinnstreymiš (forcing) um 2 W/m2 (wött į fermetra). Žaš vęri ķ sjįlfu sér nóg til aš śtskżra alla hękkun hitastigs frį Litlu ķsöldinni til vorra daga. Aš sjįlfsögšu er žetta ennžį tilgįta, en samt įkvešnar vķsbendingar.

 

 

 

 

 

aag_48118_f8

Mynd 4)   Dr. Nir Shaviv hefur įsamt Henrik Svensmark o.fl. žróaš kenningu sem skżrir 150 milljón įra sveiflu ķ hitafari jaršar.

Sólkerfiš okkar er ķ ytri hluta stjörnužoku sem kallast Vetrarbrautin. Vetrarbrautin lķtur śr eins og margar stjörnužokur, og er meš fjölmörgum žyrilörmum sem sólkerfiš feršast į milli.

Žegar sólkerfiš er statt inni ķ einum žyrilarma vetrarbrautarinnar er geimgeislun sem jöršin veršur fyrir frekar mikil, en geimgeislar stafa m.a. af deyjandi stjörnum (supernova). Žegar geimgeislun er mikil er tķšarfar frekar svalt og ķsaldir tķšar (Raunverulegar ķsaldir, ekki svokallašar litlar ķsaldir).

Žegar sólkerfiš er statt milli žyrilarma eru geimgeislar tiltölulega veikir og tķšarfariš mjög hlżtt hlżtt, og ķsaldir litlar sem engar. Žaš tekur jöršina um 145 milljón įr aš feršast milli žyrilarma Vetrarbrautarinnar, en žaš er svipaš og langtķmasveiflur ķ geimgeislun og hitafari.  Sjį vefsķšu Nir Shaviv The Milky Way Galaxy's Spiral Arms and Ice-Age Epochs and the Cosmic Ray Connection.  Einnig er smįvegiš fjallaš um kenninguna į vefsķšunni Öldur aldanna.

 

 

 

 

 

 

aag_48118_f6

Mynd 5)     Menn hafa lengi velt fyrir sér žeirri žversögn, aš žegar hlżnar į noršurhveli jaršar, žį kólnar į Sušurskautslandinu, og öfugt.

Noršurhveliš er blįr ferill og Sušurskautslandiš raušur ferill.

Svensmark kenningin getur śtskżrt žetta. Skżjahulan hefur nefnilega minna endurskin er mjallahvķtur snjórinn. Meiri skżjahula veldur žvķ minna endurskini og žvķ hlżnun, öfugt viš žaš sem gerist yfir snjólausu landi og sjó.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1840468157_01__SS500_SCLZZZZZZZ_V45802577_

Mynd 6)     Nżkomin er śt bók eftir Hnrik Svensmark og Nigel Calder, fyrrum ritstjóra New Scientist. Bókin heitir The Chilling Stars: A New Theory of Climate Change og fęst hér hjį Amazon.

Undirritašur nįši sér ķ eintak og er farinn aš glugga ķ bókina. Hśn viršist mjög įhugaverš og vel skrifuš. Bókin fjallar um ašdraganda žessarar nżju kenningar fyrir įratug, į hverju hśn byggist og um tilraunir sem geršar hafa veriš og veriš er aš gera. Aušlesin.

Formįla aš bókinni ritar prófessor Eugene Parker, sį hinn sami og uppgötvaši sólvindinn. Hann hefur hlotiš fjölda višurkenninga, m.a. US National Medal of Science og Kyoto Price for Lifetime Achivement in Basic Science.

Undirritašur į žrjįr ašrar bękur eftir Nigel Calder: Magic Universe-The Oxforde Guide to Modern Science. Oxford University Press 2003. 750bls.; Einsteins Universe-One Hundred Years of Relativity. Penguin Books 2005. 190 bls.; The Manic Sun-Weather Theories Confounded. 210 bls. Pilkington Press 1997.  

 Męli eindregiš meš žessari merku bók The Chilling Stars.

 

 

 

 

Greinin "Cosmoclimatology: a new theory emerges"  er hér į pdf formi (eins og ķ tķmaritinu), en hér er  greinin į html formi (stęrri myndir og virkar krękjur).    Greinin er mjög aušlesin og aušskilin. Naušsynleg lesning fyrir alla žį sem vilja fyljast meš 

 

 

Ķ lokin, smįvegis frį eigin brjósti:

Vissulega er žetta ašeins kenning enn sem komiš er, en žetta er kenning sem veriš er aš sannreyna meš tilraunum. Enn sem komiš er bentir flest til aš kenningin eigi viš rök aš styšjast. svo aš full įstęša er til aš gefa henni góšan gaum. 

Hvaša įhrif mun kenningin hafa ef hśn reynist rétt? Aš sjįlfsögšu mun heimsbyggšin öll kętast. Margir munu anda léttar.  Var kenningin um hnatthitun af mannavöldum  bara vondur draumur, slęmur draumur eins og kenningin sem skók heimsbyggšina fyrir um žrem įratugum um aš ķsöld vęri aš skella į? (Sjį grein frį žeim tķma ķ Newsweek). Fögnušur okkar Frónverja munum žó verša blendinn, žvķ žaš mun žį ef til vill kólna aftur eins og eftir hlżskeišiš į landnįmsöld.  Sagan endutekur sig og gengur ķ sveiflum, alveg eins og hitafar jaršar.


Halastjarnan McNaught kvešur meš stęl

 cometmeteorgalaxy_yoneto_big

Halastjarnan McNaught er nś horfin sjónum. Eftir aš hśn hvarf af himninum hér į noršurslóšum sįst hśn um skeiš į sušurhveli jaršar. Žar var hśn miklu tilkomumeiri en žegar viš sįum hana. Takiš eftir hve halinn er tilkomumikill. Myndin er tekin meš žvķ aš hafa ljósopiš į myndavélinni opiš ķ allmargar sekśndur, og myndavélin lįtin fylgja stjörnuhimninum meš mótordrifi. Žannig sést aragrśi stjarna sem annars sjįst ekki meš berum augum.

Myndin er fengin aš lįni į vefsķšunni Astronomy Picture of the Day , en myndin birtist žar ķ dag 12. febrśar meš žessum texta (og krękjum):

Comet McNaught Over New Zealand
Explanation: Comet McNaught is perhaps the most photogenic comet of our time. After making quite a show in the northern hemisphere in mid January, the comet moved south and developed a long and unusual dust tail that dazzled southern hemisphere observers starting in late January. Comet McNaught was imaged two weeks ago between Mount Remarkable and Cecil Peak in this spectacular image taken from Queenstown, South Island, New Zealand. The bright comet dominates the right part of the above image, while the central band of our Milky Way Galaxy dominates the left. Careful inspection of the image will reveal a meteor streak just to the left of the comet. Comet McNaught continues to move out from the Sun and dim, but should remain visible in southern skies with binoculars through the end of this month.

Aragrśi mynda af McNaugt er į myndasķšu Spaceweather.com http://spaceweather.com/comets/gallery_mcnaught_page23.php

 


Skżrsla Sameinušu žjóšanna um loftslagsbreytingar (IPCC) er hér:

Sjįlfsagt er aš lesa skżrslu IPCC um loftslagsbreytingar. Einnig gagnrżni sem birst hefur. Skżrsluna er aš finna hér:

 http://ipcc-wg1.ucar.edu/wg1/docs/WG1AR4_SPM_PlenaryApproved.pdf

Žetta er reyndar bara "Summary for Policymakers" Ašeins 21 blašsķša aš lengd. Vķsindahlutinn kemur śt eftir nokkra mįnuši.

Žetta er ekki löng lesning.

Sjį vefsķšu Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)  http://www.ipcc.ch ,   umręšur į   Climate Audit.org , og į Realclimate.org

Hér mį svo finna drög aš allri skżrslunni ef einhverjum finnst erfitt aš bķša ķ nokkra mįnuši eftir žvķ aš vķsindahluti hennar kemur śt.

 

Żmsar krękjur:

Umsögn Monckton lįvaršar   Hér kemur margt į óvart.  Žaš er vel žess virši aš glugga ķ žetta skjal.

Dr. Lubos Motl ešlisfręšingur viš Harvard fjallar um skżrsluna  Lubos Motl er sérfręšingur ķ nśtķma ešlisfręši (string theory) og hefur żmislegt aš athuga viš ašferšafręšina viš sem beitt er viš śtgįfu skżrslunnar, svo sem žį aš byrjaš er aš gefa śt einfalda samantekt, įšur en lokiš er viš vķsindalegar forsendur. Byrjaš į žakinu og endaš į grunninum. Honum er ekki vel viš žessa  ašferšafręši  sem hann kallar "postmodern scientific method ".

Žar sem spįdómar skżrslunnar eru byggšir į nišurstöšum tölvuforrita, eša hermilķkana, er full įstęša til aš hugleiša įreišanleika žeirra. Žaš hefur Dr. Myanna Lahsen gert og skrifaš langa ritgerš "Seductive Simulations? Uncertainty Distribution Around Climate Models". Žar eru m.a slįandi vištöl sem hśn įtti viš starfsmenn (climate modelers) National Center for Atmospheric Research, žar sem hśn dvaldi ķ sjö įr. Ķ vištölunum višurkenna žessir menn aš žeir eigi til aš gleyma sér ķ sżndarveruleikanum og vanmeta skekkjur. Žaš er ekki laust viš aš manni renni kalt vatn milli skinns og hörunds viš lesturinn.  Best er aš byrja į aš lesa samantekt eftir Dr Roger A. Pielke loftslagsfręšing į umręšusķšunni Prometheus hjį University of Colorado, Boulder.    Hér er öll greinin:  Seductive Simulations? Uncertainty Distribution Around Climate Models

Hvernig skyldi hafa veriš stašiš aš skżrslunni Summary for Policymakers? Getur veriš aš hśn sé mįlamišlun 311 fulltrśa frį yfir 100 žjóšum og samin aš miklu leyti į fįeinum dögum fyrir birtingu 2. febrśar?  Getur žaš virkilega veriš? Hér er fundargerš 10TH SESSION OF WORKING GROUP I OF THE INTERGOVERNMENTAL PANEL ON CLIMATE CHANGE: 29 JANUARY – 1 FEBRUARY 2007. Žaš žarf ekki aš lesa lengi til aš sjį hvaš liggur aš baki skżrslunnar. Menn voru aš gera breytingar fram į fimmtudagskvöld 1. feb. Žessi hamagangur skżrir ef til vill villuna sem skżrt er frį hér fyrir nešan.

 ---

Meinleg villa ķ skżrslunni?  Sjį töflu SPM-0 į blašsķšu 5. Žar stendur:

Sum of individual climate contributions to sea level rise     0.11 ± 0.05      0.28 ± 0.07

Prófiš nś aš leggja saman tölurnar žar fyrir ofan. Śtkoman er allt önnur en 0,11 eša 0,28

 (0,042+0,05+0,05+0,14=0,11 ?  og   0.16+0.077+0.21+0.21 = 0.28 ?  !!!).  Žaš er ekki heldur aš sjį aš óvissužęttirnir leggist rétt saman. Hvernig ķ ósköpunum getur svona augljós villa veriš ķ  skżrslu IPCC, Summary for Policymakers? Sjį myndina hér fyrir nešan.

IPCC-villan
Jęja, žetta voru bara žankar leikmanns.   Eiginlega er žetta allt saman ofvaxiš skilningi hans.  Vel getur veriš aš framtķšin muni haga sér ķ samręmi viš žaš sem sést ķ kaffibollum IPCC, ž.e. spįvélunum sem kallast climate models. Žį veršur įfram gott aš bśa į Ķslandi.  Stundum į nįttśran žaš žó til aš hlusta ekki į slķkt, en fara sķnu fram hvaš sem tautar og raular. Tķminn einn mun leiša žaš ķ ljós. Gangi žaš eftir, žį mun leikmašurinn lesa aftur greinina eftir Myanna Lahsen.
.
Sem betur fer eru enn til sannir vķsindamenn meš sjįlfstęša hugsun. Vķsindamenn sem ekki žurfa aš lįta vit-lausar vélar hugsa fyrir sig meš óljósum véfréttum um framtķšina. Žeir eru stundum kallašir sérvitringar eša efasemdarmenn, sem er vķst ljótt orš. Eru žetta kanski bara óttalegir einfeldningar meš barnshjarta?  Žannig menn hafa žó oft komiš meš nżjar hugmyndir og vitneskju ķ vķsindaheiminn. Įn žeirra vęri heimurinn ekki eins og ķ dag.   Žvķ mišur heyrist minna ķ žeim en takkastjórunum. En viš lifum vķst į tölvuöld. Tölvurnar eru nefnilega svo klįrar og žeim skeikar nęstum aldrei.  Eins konar keisarar tękninnar.     - Žaš er žó ekki öll von śti. Eitt sinni fyrir langa löngu var saklaust barn ...
 .
"Men han har jo ikke noget paa!" sagde et lille Barn.
"Herre Gud hųr den Uskyldiges Rųst!" sagde Faderen, og den ene hviskede til den anden hvad Barnet sagde. Men han har jo ikke noget paa! raabte tilsidst hele Folket, det krųb i Keiseren, men han tęnkte som saa, nu maa jeg holde Processionen ud, og Kammerherrerne holdt paa Slębet som der ikke var. -   
     H.C.A.

Höfundur

Ágúst H Bjarnason
Ágúst H Bjarnason

Verkfr. hjá Verkís.
agbjarn-hjá-gmail.com

Audiatur et altera pars

Aðeins málefnalegar athugasemdir, sem eiga ótvíætt við efni viðkomandi pistils, og skrifaðar án skætings og neikvæðni í garð annarra, og að jafnaði undir fullu nafni, verða birtar. 

Um bloggiš

Ginnungagap

Żmislegt

Loftslag

Click to get your own widget

Teljari

free counters

Įlverš

http://metalprices.com/PubCharts/PublicCharts.aspx?metal=al&type=L&weight=t&days=12&size=M&bg=&cs=1011&cid=0

Sólin ķ dag:

(Smella į mynd)

.

Vinnan mķn:

Olķuveršiš ķ dag:

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (29.4.): 18
  • Sl. sólarhring: 46
  • Sl. viku: 193
  • Frį upphafi: 695181

Annaš

  • Innlit ķ dag: 14
  • Innlit sl. viku: 133
  • Gestir ķ dag: 14
  • IP-tölur ķ dag: 14

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Eldri fęrslur

Aprķl 2017
S M Ž M F F L
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30            

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband