Ljósmengun í ţéttbýli og dreifbýli...


 

 

Auđlind sem er ađ hverfa. 

Ljósmengun frá illa hannađri lýsingu er helsti óvinur ţess sem vill njóta fegurđar himinsins. Ţetta er ekki ađeins vandamál hérlendis, heldur víđa um heim. Nú er ađ vaxa upp kynslóđ sem varla hefur séđ stjörnur ađrar en ţćr allra skćrustu. Hve margir skyldu hafa séđ okkar eigin Vetrarbraut? Jafnvel norđurljósin hverfa í glýjuna.

 

 


hale bopp reykjavik 800w

Ljósmengum er af ýmsum toga. Algengasta orsök er slćmur frágangur á ljósastćđum. Ljós berst ţá til hliđar eđa upp og verđur sýnilegt sem bjarmi yfir borgum eđa gróđurhúsum.

Myndin er tekin áriđ 1997 frá Garđabć og sér yfir hluta Öskjuhlíđar. Rétt má greina halastjörnuna Hale-Bopp, sem var mjög björt. Ađrar stjörnur sjást varla vegna bjarmans.

Ljósmengun í Reykjavík er verulega mikil.

(Smella á mynd til ađ sjá stćrri. Ljósm. ©ÁHB)

Víđa erlendis hafa menn gert sér grein fyrir ţessu vandamáli og gert bragarbót: Lýsing hefur orđiđ ţćgilegri, orkunotkun verulega minni, og fjárhagslegur ávinningur hefur ţví veriđ töluverđur af ţessum lagfćringum. Allir eru ánćgđir ţegar vel tekst til, ekki síst stjarneđlisfrćđingar, stjörnuáhugamenn, og allir ţeir sem unna fallegri náttúru.

 

 

Alţjóđleg samtök áhugamanna og hagsmunaađila á ţessu sviđi, International Dark-Sky Association - IDA (http://www.darksky.org), hafa víđa náđ góđum árangri á ţessu sviđi međ ţví ađ benda á vandamáliđ og úrlausnir. IDA er međ mjög gagnlega vefsíđu.

 

Hér á landi hefđi mátt ćtla ađ viđ vćrum blessunarlega laus viđ ţessa mengun eins og ađrar, en ţađ er öđru nćr. Ljósmengun hér er engu minni en víđa í hinum stóra heimi. Bjarmi yfir höfuđborginni er ótrúlega mikill, svo og bjarmi frá gróđurhúsum í dreifbýlinu.  

 

Hér til hćgri eru tvćr myndir teknar í mars 1997:

 

Fyrri myndin er tekin frá Garđabć  yfir hluta Reykjavíkur. Vel má sjá bjarmann, sem liggur eins og hjúpur yfir borginni. Ađeins allra skćrustu stjörnur sjást, og  Vetrarbrautin sést ekki lengur. Ein bjartasta halastjarna sem sést hefur á síđustu árum prýddi stjörnuhimininn. Mjög erfitt var ađ ljósmynda hana frá Reykjavík.

 

Nćsta mynd sýnir Hale-Bopp og aragrúa stjarna. Hér var myrkriđ ţađ gott, ađ hćgt var ađ hafa ljósop myndavélarinnar opiđ í 10 mínútur. Ţá koma fram ótal stjörnur, sem venjulega sjást ekki međ berum augum. Einnig má sjá bláan rafhala halastjörnunnar, en hann sést ekki međ berum augum. Myndin var tekin frá Keilisnesi, áđur en Reykjanesbrautin var lýst upp međ illa skermuđum ljósum. Lýsing utanbćjar er sífellt ađ aukast, og oftar en ekki gleymist ađ huga ađ góđri lýsingartćkni. Lýsingin veldur óţarfa bjarma, og ekki síđur óţarfa glýju.


haleBopp andromeda aurora crop saturation 700

Ţessi mynd af Hale-Bopp er tekin utan Reykjavíkur í mars 1997. Mjög lítil ljósmengun og aragrúi stjarna er sýmilegur. Grćnleita slćđan er norđurljós. Neđst til hćgri má sjá Andromeda stjörnuţokuna. Ţar eru milljarđar sóla.  Á ţessari mynd má einnig sjá aragrúa stjarna, sem eru ósýnilegar međ berum augum.

(Smella á mynd til ađ sjá stćrri. Ljósm. ©ÁHB)

 

 

Hefur ţú lesandi góđur prófađ ađ horfa til himins ţar sem himininn er ómengađur? Prófađu ađ fara út úr bílnum og horfa til himins ef ţú ert á ferđalagi utan ţéttbýlis í stjörnubjörtu veđri. Ţú verđur ekki fyrir vonbrigđum Smile

 

Vonandi fara menn ađ gera sér grein fyrir ţessu vaxandi vandamáli. Ef heldur áfram sem horfir verđur stjörnuhimininn ósýnilegur flestum innan skamms. Ţetta eru sameiginlegir hagsmunir okkar allra!

 

 

Hvađ veldur ljósmengun?

Ljósmengum er af ýmsum toga. Algengasta orsökin er slćmur frágangur á ljósastćđum. Ljós berst ţá til hliđar eđa upp og verđur sýnilegt sem bjarmi yfir borgum eđa gróđurhúsum.  

 

Sum götuljós eru mjög illa hönnuđ, og ţekkja margir kúlu- eđa keilulaga ljósakúpla sem einkum eru algengir í íbúđahverfum. Í stađ ţess ađ beina ljósinu niđur er ţví varpađ um allar trissur, mest beint í augu vegfarenda.

 

Ljóskastarar, sem ćtlađir eru til ađ lýsa upp byggingar, geta veriđ slćmir, ţví töluvert ljós fer fram hjá byggingunni beint upp í háloftin.

 

Önnur gerđ af ljósmengun stafar af skćrum ljósum sem skína beint í augun og valda glýju, ţannig ađ augun verđa ónćmari og krefjast meiri lýsingar, sem veldur enn meiri ljósmengun,..... o.s.frv! 

 

 


nordurljos 1   800wide

Norđurljós eru oft falleg. Einar Benediktsson reyndi eitt sinn ađ selja norđurljósin, segir sagan, en nú er tćkifćri fyrir ferđamannaiđnađinn ađ selja erlendum ferđamönnum beina yfir vetrarmánuđina og norđurljósin ţannig óbeint, ţađ er ađ segja, ef ljósmengun hefur ekki ţegar skemmt fyrir. Á myndinni má sjá lítiđ upplýst gróđurhús í fjallshlíđinni, en hvađ er í vćndum? Er ţetta byrjun á enn meiri ljósmengun? Hvađ finnst sumarhúsafólki um upplýsta bústađi nágranna sinna? Sumarhúsafólkiđ er nefnilega farđiđ ađ nýta bústađina allt áriđ, einnig yfir vetrarmánuđina, til ađ njóta fallegra norđurljósa og stjörnuhimins.

(Smella á mynd til ađ sjá stćrri. Ljósm. ©ÁHB)

Hvađ er til ráđa?

Ljósabúnađur: Nota góđan ljósabúnađ sem varpar ljósinu eingöngu niđur. Ljós sem berst til hliđar eđa upp er til einskis nýtt, en veldur bjarma og glýju í augum. Vel skermuđ ljós (og ţar međ minni glýja í augun) gera ţađ ađ verkum, ađ skyggni ađ nóttu til verđur meira en ella! Ţannig má komast af međ minni perur og spara orku og peninga. Ekki nota óţarflega stórar perur.

 

Gróđurhús: Gróđurhúsabćndur ćttu ađ huga vel ađ ţeim kostnađi sem stafar af ţví ađ senda ljósiđ upp í háloftin. Ţarna er vćntanlega fundiđ fé. Međ betri nýtingu á ljósinu gćtu ţeir vafalaust sparađ stórfé, og jafnframt aukiđ uppskeruna.

 

Ţjófavörn: Stundum telja menn ađ gott sé ađ hafa útiljós kveikt í öryggisskyni, ţ.e. til ađ minnka líkur á innbrotum. Ljós sem síloga draga athygli ađ mannvirkinu sem ćtlunin var ađ verja, en mun áhrifameira er ađ hafa ljós sem kvikna viđ merki frá hreyfiskynjara, en eru ađ öllu jöfnu slökkt. Nágrannar verđa ţá varir viđ mannaferđir, og hinir óbođnu gestir hörfa.

 

Sumarhús: Vaxandi sumarhúsabyggđ utan ţéttbýlis veldur áhyggjum. Tilheiging virđist vera hjá sumum sumarhúsaeigendum ađ vera međ útljós kveikt, jafnvel ţegar enginn er viđ. Ljósin hjálpa óbođum gestum ađ finna sumarhúsiđ. Ţađ er einnig tillitsleysi viđ nágrannana ađ vera međ logandi og illa skermuđ útiljós ađ óţörfu.

 

Hvers vegna  ađ hafa kveikt á útiljósum, ţegar enginn er útiviđ?

  - Muniđ eftir slökkvaranum!

  - Notiđ hreyfiskynjara viđ útiljósin, ef ćtlunin er ađ fćla burt óvelkomna gesti. 

  - Veljiđ ljósastćđi sem lýsa eingöngu niđur.

  - Notiđ ljósadimmi.

  - Notiđ minni perur. 

 

Einstaklingar, sem setja upp ljós utanhúss, ćttu ađ taka tillit til nágranna sinna!

 

Muniđ eftir leynivopninu gegn óbođnum gestum; ţ.e. hreyfiskynjaranum sem kveikir útiljósin ţegar einhver nálgast!   Ekki gera ţeim lífiđ auđveldara međ ţví ađ lýsa upp sumarhúsiđ í tíma og ótíma Bandit.

 

 

Ţjóđvegalýsing: Aukin lýsing á ţjóđvegum landsins veldur áhyggjum, en ţar ţyrfti ađ huga betur ađ vali á ljósastćđum en gert hefur veriđ hingađ til.Til ađ varđveita fegurđ himinsins vćri ćskilegt ađ sjá tekiđ á ţessum málum í greinargerđum ađal- og deiliskipulags, svo og í umhverfisstefnum. Ađeins ćtti ađ nota fullskermuđ ljós á ţjóđvegum.

 

Hönnun: Verkfrćđingar, tćknifrćđingar, arkitektar og ađrir sem hanna lýsingu utanhúss ćttu ađ taka höndum saman og taka tillit til ţessarar mengunar viđ hönnun á nýframkvćmdum og viđ lagfćringar á eldri búnađi.

 

Ađal- og deiliskipulag: Skipulagsfrćđingar og landslagsarkitektar, sem vinna ađ ađal- og deiliskipulagi, ćttu ađ setja ákvćđi um skynsamlega lýsingu í greinargerđ skipulagsins.

 


Í umhverfisstefnu Borgarbyggđar, sem samţykkt á fundi bćjarstjórnar 25. apríl 2000 stendur m.a:

“11.  Ljósmengun:     Viđ uppsetningu og endurnýjun götulýsingar verđur ţess gćtt ađ ljósmengun utan svćđis verđi í lágmarki”.

Ţetta er til mikillar fyrirmyndar.

 

Ýmislegt er hćgt ađ gera til ađ minnka ljósmengun. Hér fyrir aftan eru nokkrar tengingar ađ vefsíđum ţar sem frćđast má nánar um ađgerđir. Nokkrar ljósmyndir hér fyrir neđan varpa ljósi á vandamáliđ. Ađalatriđiđ er ađ menn séu međvitađir um máliđ og láti skynsemina ráđa.

 

 

Hver er reynsla annarra ţjóđa?

Minni orkunotkun er ótrúlega fljót ađ skila sér. Sem dćmi má nefna San Diego ţar sem ráđist var í ađ lagfćra götulýsingu međ ţví ađ skipta um ljósker. Eftir ađeins ţrjú ár hafđi minni orkunotkun greitt allan kostnađ, og nú nemur sparnađurinn milljónum dollara á ári! Ótrúlegt en satt. Stjörnur eru aftur farnar ađ skreyta himinhvelfingua eftir ţessar lagfćringar.

 

 

Nokkrar myndir.

Myndirnar hér á síđunni eru frá ýmsum áttum. Sumar varpa skýrara ljósi á vandamáliđ og úrlausnir, en ađrar eru af ómenguđum stjörnuhimi og sýna hvers menn eru ađ fara á mis ţar sem ljósmengun er mikil.

 

Oft, en ekki alltaf, má smella á mynd til ađ kalla fram ađra stćrri.

 

 


Ljosmengun grodurhus 800W

Ţetta er ekki eldgos.  Ljósmengun frá gróđurhúsum getur veriđ gríđarleg. Hér má sjá bjarmann frá Flúđum og Reykholti. Er virkilega ţörf á ţessari orkusóun og mengun?

(Smella á mynd til ađ sjá stćrri. Ljósm. ©ÁHB)


sumarhus ljosmengun 600

Sumarhúsaţyrping ađ kvöldi dags. Hvers vegna öll ţessi ljós, jafnvel ţegar enginn er viđ? Er ţetta tillitsleysi, eđa bara myrkfćlni? Ef til vill bara athugunarleysi, en ţá er auđvelt ađ ráđa bót á ţví međ ţví ađ teygja sig í slökkvarann! Öllum mun líđa betur!

(Smella á mynd til ađ sjá stćrri. Ljósm. ©ÁHB)

ljos jardar stor

Samsett mynd tekin utan úr geimnum af jörđinni sýnir hve vandamáliđ er gríđarlegt. Enn er dreifbýli á Íslandi lítt mengađ, en ástandiđ versnar međ hverju ári sem líđur.

(Smella ţrisvar á mynd til ađ sjá stćrri)

 

 

 

Slćmt. Ljósiđ fer um allar trissur.

Fáránlegt. Ljósiđ ratar ekki einu sinni niđur.

Gott. Lítil ljósmengun. Lítil glýja.

Slćm götuljósker varpa glýju í augun. Ljósiđ dreifist meira og minna um allar trissur og veldur óţarfa ljósmengun.

 

 

 

Góđ götuljósker skerma ljósiđ af, ţannig ađ ţađ beinist ađeins niđur. Engin glýja í augum.

 

Sama gildir um val á útiljósum húsa. Ţau eiga ađ vera skermuđ og lýsa niđur.

Ráđiđ viđ ljósmengun er einfalt!

 

 

Látum ljós okkar skína af skynsemi!

Rétt val á ljósabúnađi skiptir sköpum. Ljós, sem fer upp eđa til hliđar, er orkusóun og veldur ljósmengun og glýju í augum.

Tökum höndum saman. Notum góđan ljósabúnađ og látum ekki skćr útiljós loga ađ óţörfu.

 

 

 

 

Ört vaxandi sumarhúsabyggđ er eitt helsta áhyggjuefni stjörnuskođunarmannsins. Hvers vegna? Jú vegna ţess ađ margir virđast telja sér skylt ađ flytja ljósmengun ţéttbýlisins út í sveitir landsins og setja upp skćr ljós utanhúss sem skera í augu nágrannans. Ekki ađeins ţegar einhver er í bústađnum, heldur dag og nótt, áriđ um kring. Ţetta er mikill misskilningur ef ćtlunin er ađ fćla óbođna gesti frá. Góđ útiljós hjálpa ţeim ađ rata ađ bústađnum og athafna sig. Tvö ráđ eru miklu áhrifameiri: Nota útiljós sem tengt er hreyfiskynjara og vekur athygli nágranna á mannaferđum, og/eđa dauft ljós bak viđ gluggatjöld. Hinn óbođni veit ekki hvort einhver er heima og fćlist ljósiđ sem kviknar.

 

Venjiđ ykkur á ađ slökkva á útiljósum ef enginn er útiviđ. Takiđ tillit til nágranna ykkar. Notirđ dauf og vel skermuđ útiljós, ljós sem lýsa niđur, en ekki fram.

 

 

Njótiđ ţess ađ vera án ljósmengunar utan ţéttbýlis. Lćriđ ađ njóta fegurđar himinsins. Venjulegur handsjónauki (t.d. 8x40) er allt sem til ţarf auk hinnar frábćru bókar Snćvarrs Guđmundssonar Íslenskur stjörnuatlas. Á einfaldan og fróđlegan hátt er greint frá ţví hvernig best er ađ stunda stjörnuskođun. Í bókinni, sem er 144 blađsíđur, er mikill fjöldi mynda og stjörnukorta og aftast í henni er örnefnakort af tunglinu. Bókinni fylgir snúningsskífa međ stjörnuhvelfingunni ţar sem sést hvernig nćturhimininn ber fyrir á öllum tímum ársins og hvađa svćđi hans hentar ađ skođa hverju sinni. Íslenskur stjörnuatlas er fyrsta bókin um íslenska stjörnuhimininn.
 

 

 

haleboppesja5.jpg

 

Hale Bopp, stjörnur og norđurljós í tunglskini í mars 1997. Skálafell í baksýn. ©ÁHB


 

Krćkjur:

 

Vísindavefurinn:

Hvađ er átt viđ međ ljósmengun, er ţađ mikiđ vandamál á Íslandi og hvađ er til ráđa gegn ţví?

 

Stjörnuskođun:

Stjörnufrćđivefurinn

 

Til fyrirmyndar:

Umhverfisstefna Borgarbyggđar tekur á ljósmengun.  (Sjá grein 11).

 

Alţjóđasamtök:

International Dark Sky Association

 

Meira um ljósmengun:

Áhyggjur stjörnuskođunarfélags af vaxandi mengun (PDF grein á íslensku)

 

Gap Ginnunga. Vefsíđa

 

Ekki láta útiljósin loga ađ óţörfu! 

 

 

 

« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Ţörf og góđ ámminning til okkar allra. Međal ţeirra minninga, sem Fjallarefur á í sjóđi er um ađ sitja í heita pottinum viđ gamla skálann á Hveravöllum á stjörnubjörtu febrúarkvöldi og horfa á fegurđ himinsins. Óviđjafnanlegt. En jafnvel ţar uppfrá sér mađur stundum viđ tiltekin skilyrđi bjarmann af ljósum höfuđborgarsvćđisins endurvarpast í skýjum yfir Langjökli.

Fjallarefurinn (IP-tala skráđ) 1.9.2009 kl. 07:14

2 Smámynd: Ragnar Ágústsson

Sćll

Frábćr pistill. Merkileg myndin af Flúđum og Reykholti! Gott ef mađur sér ekki gróđurhúsin utan úr geimnum sbr. samsettu myndina

Ragnar Ágústsson, 1.9.2009 kl. 07:34

3 Smámynd: Ágúst H Bjarnason

Ragnar. Ţetta sést betur hér:

 Mynd af Íslandi um nótt

Ágúst H Bjarnason, 1.9.2009 kl. 07:44

4 Smámynd: Gísli Ingvarsson

Loksins loksin eitthvađ sem hittir mann beint í hjartađ. Takk fyrir ţennan pistil. Ég beiđ eftir ađ einhver myndi  taka ţetta upp ţví ég treysti mér ekki til ţess sjálfur. Vel gert.

Gísli Ingvarsson, 1.9.2009 kl. 09:15

5 Smámynd: Stjörnufrćđivefurinn (www.stjornufraedi.is)

Orđ í tíma töluđ. Viđ erum alltaf ađ reyna ađ vekja athygli á ţeirri miklu orkusóun sem ţađ er ađ lýsa upp í himinninn, engum til gagns og sumum til ama. Ţví miđur hefur ljósmengun fćrst í aukana á höfuđborgarsvćđinu undanfarin ár. Ég tók ţessa mynd frá Ţingvöllum í fyrra ţegar ég fór ţangađ í stjörnuskođun. Eins og sjá má er bjarminn frá borginni mjög áberandi, en einn nýr, risastór ljósastaur hefur bćst viđ.

DSC_6064

Stjörnufrćđivefurinn (www.stjornufraedi.is), 1.9.2009 kl. 09:15

6 Smámynd: Marta B Helgadóttir

Takk fyrir ţennan frábćra pistil.

Tek undir međ lesanda ţínum ţarna Gísla Ingvarssyni, ţetta hittir mann beint í hjartađ.

Vandađ og vel gert.

Marta B Helgadóttir, 1.9.2009 kl. 20:04

7 Smámynd: Auđur Matthíasdóttir

Ţetta er fínn pistill. Takk fyrir.  Mér eru minnisstćđar ţćr stundir sem ég hef átt á hálendinu um miđja nótt.  Stjörnubjartur himinn, alveg stórkostleg sjón.  Og reyndar ţarf ég ekki ađ fara lengra en í fjörđinn minn fagra til ađ sjá stórkostlegan stjörnuhiminn.  Kćr kveđja

Auđur Matthíasdóttir, 1.9.2009 kl. 20:53

8 Smámynd: Heimir Tómasson

Frábćr pistill. Ég veit ekkert skemmtilegra en ađ vera úti á sjó um miđja stjörnubjarta nótt. Ţađ er galdrastund ađ get horft upp í óljósmengađann himininn.

Heimir Tómasson, 1.9.2009 kl. 21:01

9 Smámynd: Ágúst H Bjarnason

Sjá greinina Our Vanishing Nigh í National Geographic, nóv. 2008, sem helgađ er ljósmengun.  Á síđnni eru einnig krćkjur ađ góđum myndum á vinstri jađar.

 

Ágúst H Bjarnason, 1.9.2009 kl. 21:28

10 Smámynd: Hildur Helga Sigurđardóttir

Hjartanlega sammála ţessu međ ljósamengun. Hvar eru norđurljósin ?

Hildur Helga Sigurđardóttir, 2.9.2009 kl. 03:23

11 Smámynd: Ágúst H Bjarnason

Hildur. Ţađ eru fleiri en ţú sem sakna norđurljósanna, en ţau sjást mjög sjaldan núorđiđ. Ástćđan er sú ađ sólin er mjög óvirk um ţessar mundir. Hugsanlega er hún ađ stefna í dýpstu lćgđ sem komiđ hefur í marga áratugi. Fjalla vćntanlega um ţađ í pistli á nćstu dögum.

Ágúst H Bjarnason, 2.9.2009 kl. 06:11

12 Smámynd: Ásdís Sigurđardóttir

Vel gert og vandađ eins og ţín er von og vísa, takk kćrlega fyrir. Ţetta er svo sannarlega eitthađ sem á ađ hugsa miklu meira um.

Ásdís Sigurđardóttir, 2.9.2009 kl. 12:44

13 Smámynd: Sćmundur Bjarnason

Orđ í tíma töluđ. Ljósmengunin á Reykjavíkursvćđinu er hrćđileg. Myndin af Íslandi hér í athugasemdunum (kl. 7:44) er stórkostleg. Kannski er hćgt ađ ráđa bót á ţessu međ einföldum hćtti. Norđurljós sjást nú reyndar stöku sinnum hér í Reykjavík en ţađ er ekki oft.

Sćmundur Bjarnason, 2.9.2009 kl. 13:34

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Höfundur

Ágúst H Bjarnason
Ágúst H Bjarnason

Verkfr. hjá Verkís.
agbjarn-hjá-gmail.com

Audiatur et altera pars

Aðeins málefnalegar athugasemdir, sem eiga ótvíætt við efni viðkomandi pistils, og skrifaðar án skætings og neikvæðni í garð annarra, og að jafnaði undir fullu nafni, verða birtar. 

Um bloggiđ

Ginnungagap

Ýmislegt

Loftslag

Click to get your own widget

Teljari

free counters

Álverđ

http://metalprices.com/PubCharts/PublicCharts.aspx?metal=al&type=L&weight=t&days=12&size=M&bg=&cs=1011&cid=0

Sólin í dag:

(Smella á mynd)

.

Vinnan mín:

Olíuverđiđ í dag:

Heimsóknir

Flettingar

  • Í dag (28.6.): 6
  • Sl. sólarhring: 15
  • Sl. viku: 95
  • Frá upphafi: 696917

Annađ

  • Innlit í dag: 6
  • Innlit sl. viku: 76
  • Gestir í dag: 6
  • IP-tölur í dag: 5

Uppfćrt á 3 mín. fresti.
Skýringar

Eldri fćrslur

Júní 2017
S M Ţ M F F L
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband