Merkileg tilraun: Geimgeislar, ský og loftslagsbreytingar

Samspil geimgeisla og skýjafars

Nú er ađ hefjast merkileg tilraun hjá CERN, Evrópsku rannsóknamiđstöđinni í öreindafrćđi sem er í Genf.  Kostnađurinn er um 800 milljónir króna. Tilgangurinn er ađ sannreyna kenningar dönsku vísindamannanna Henriks Svensmark og Eigil Friis-Christensen um samspil geimgeisla og skýjafars.  Tilraunin nefnist CLOUD (Cosmics Leaving Outdoor Droplets)

Um ţetta er fjallađ í grein í tímaritinu Nature, (vol 443, 14 sept. 2006)  sem kallast  A Cosmic Connection.   (Smella á krćkjuna til ađ sćkja skjaliđ).

Hvers vegna er tilraunin svona merkileg? Vitađ er ađ veđurfarsbreytingar undanfarinna áratuga eru sambland af náttúrulegum sveiflum og viđbótar gróđurhúsaáhrifum af mannavöldum, ólíkt ámóta veđurfarssveiflum fyrr á öldum, sem ótvírćtt voru eingöngu náttúrulegar. Valda náttúrulegu sveiflurnar um helmingi veđurfarsbreytinanna um ţessar mundir? Minna eđa meira? Um ţađ veit enginn međ vissu. Ţó ţykjast menn vita ađ á síđustu öld var virkni sólar meiri en síđastliđin 8000 ár.

Sjá grein á vefsíđu Max Plank Society: The Sun is More Active Now than Over the Last 8000 Years

eđa Sunspots reaching 1,000-year high á vefsíđu BBC

 

 

Kenningar danskra vísindamanna um samspil sólar og veđurfars hefur vakiđ heimsathygli. Hjá Danish National Space Center eru stundađar rannsóknir á sólinni og áhrifum hennar á veđurfar. Vísindamennirnir hafa m.a. boriđ saman mćlingar á geimgeislum og ţéttleika lćgri skýja og komist ađ merkilegum niđurstöđum. Í stuttu máli, ţá falla ferlarnir sem sýna styrk geimgeislanna og ţéttleika skýjanna, nánast alveg saman eins og sést á myndinni hér fyrir ofan. Getur ţetta veriđ tilviljun, eđa er einhver eđlisfrćđileg skýring á ţessu? Geimgeislarnir koma frá öđrum sólum í Vetrarbrautinni og ćtti styrkur ţeirra ađ vera nokkuđ stöđugur. Sólvindurinn frá okkar eigin sól mótar aftur á móti styrk geimgeislanna, ţannig ađ styrkur ţeirra breytist međ styrk sólvindsins, og ţar međ virkni sólar.

Dönsku vísindaönnunum kom til hugar ađ geimgeislar gćtu átt ţátt í breytilegu hitastigi jarđar - međ hjálp sólar. Sólvindurinn hefur áhrif á styrk geimgeislanna, en styrkur sólvindsins fylgir virkni sólar. Ţeir félagar skođuđu gervihnattamyndir af skýjafari frá árinu 1983. 

Í ljós kom ađ ţegar geimgeislar eru veikastir ţekur skýjahulan nćstum  3 % minna en ţegar geimgeislar eru hvađ sterkastir.  

Hvernig stendur á ţessu? Ein kenningin gengur út á ađ vatnsgufan ţéttist á rykögnum. Geimgeislar jónisera gas í háloftunum. Jónirnar flytja rafhleđslu yfir á vatnsdropa sem draga ađ sér rykagnir. Rykagnirnar virka ţá sem eins konar hvati sem flýtir fyrir ţéttingu rakans.

Breytileg skýjahula ţýđir auđvitađ breytilegt endurkast sólarljóss, ţannig ađ mismikill sólarylur nćr ađ skína á jörđina.

 Í stuttu máli:

"Mikil virkni sólar -> mikill sólvindur -> minni geimgeislar -> minna um ský -> minna endurkast -> hćrra hitastig"  

Ef ţessi kenning reynist rétt, ţá er hér komin stađfesting á áhrifum sólvindsins á hitafar jarđar, ţví ţađ gefur augaleiđ ađ minni skýjahula veldur hlýnun og öfugt. Til vđbótar ţessum óbeinu áhrifum sólvindsins eru áhrif breytilegrar útgeislunar sólar.  Breyting á skýjahulunni um 3% milli áratuga er ekki lítiđ, og getur ţessi kenning ţví skýrt stóran hluta hitabreytinga undanfarinna áratuga og alda.

Í greininni í Nature stendur m.a. “…Hver er tilgangurinn međ ţessu leikfangi?  Ţađ virđast vera deildar meiningar međal stjarneđlisfrćđinga, kjarneđlisfrćđinga og vísindamanna úr skyldum greinum annars vegar, og flestra loftslagsfrćđinga hins vegar. Stjarneđlisfrćđingarnir telja ađ sól- og geimgeislar séu mikilvćgir viđ skýjamyndun og hafi ţar ţar međ áhrif loftslag jarđar.  Loftslagstfrćđingar telja yfirleitt ađ ástćđa loftslagsbreytinga sé allt önnur. …”

 “…What is the purpose of this toy? There seems to be a disagreement between many astrophysicists, nuclear physicists and related scientists on one side and most climate scientists on the other side. The astrophysicists tend to believe that the Solar and galactic cosmic rays are important to determine the cloud formation and therefore the climate on the Earth. The climate scientists usually believe that the main driver of the climate is something completely different. …”

Ţessi rannsókn hjá CERN markar, ađ mínu áliti, tímamót. Nú fara menn ađ rannsaka einn  hugsanlega ţátt veđurfarsbreytinga, ţ.e. kenningar dönsku vísindamannanna, á skipulagđan og vísindalegan hátt hjá einni ţekktustu vísindastofnun heims. Ţađ verđur mjög spennandi ađ fylgjast međ hvernig til tekst.

Dönsku vísindamennirnir Henrik Svensmark og Eigil Friis-Christensen eru mjög ţekktir  innan loftslagsfrćđinnar og oft vitnađ til rannsókna ţeirra. Ţađ er greinilegt ađ skođun ţeirra hefur vakiđ verđskuldađa athygli, ţar sem menn eru reiđubúnir ađ kosta til 9 milljónum evra eđa um 800 milljónum króna vegna rannsókna hjá CERN á mögulegu samspili geimgeisla og skýjafars. 55 vísindamenn koma ađ tilrauninni.

Ţess má geta í lokin ađ séu orđin [Svensmark clouds] sett í Google leitarvélina koma upp 12.800 tilvísanir. Ţađ segir nokkuđ um athyglina sem frćndur okkar hafa vakiđ.

 Sjá: Henrik Svensmark: Influence of Cosmic Rays on Earth's Climate


Smá ćfing í dönsku:

Solens indflydelse pĺ jordens klima  eftir Henrik Svensmark og Nigel D. Marsh.   

“Viser det sig at jordens skydćkke pĺvirkes af den kosmiske strĺling, betyder det at processer i universet pĺvirker os mere direkte end vi nogensinde havde drřmt om. Forhĺbentligt fĺr vi svaret inden for nogle fĺ ĺr”

Mćlkevejens magtfulde strĺling

  

--- --- ---

 

Nýlega voru kynntar niđurstöđur svipađrar tilraunar (mun einfaldari en fyrirhuguđ er hjá CERN) sem kallast SKÝ (SKY á dönsku).  Ađ tilrauninni stóđu dönsku vísindamennirnir hjá Danish National Space Center. Niđurstöđur voru mjög jákvćđar og virđast stađfesta tilgátu vísindamannanna.

Experimental evidence for the role of ions in particle nucleation under atmospheric conditions

The paper reports the results of an experiment at the Danish National Space Center in Copenhagen. It is already well-established that when cosmic rays penetrate Earth's atmosphere they produce substantial
amounts of ions and release free electrons. Now, results from our experiment show that the released electrons significantly promote the formation of building blocks for cloud condensation nuclei on which
water vapour condenses to make clouds. Hence, a causal mechanism by which cosmic rays can facilitate the production of clouds in Earth's atmosphere has been experimentally identified for the first time.

"We were amazed by the speed and efficiency with which the electrons do their work of creating the building blocks for the cloud condensation nuclei," says team leader Henrik Svensmark, who is Director of the Center for Sun-Climate Research within the Danish National Space Center. "This is a completely new result within climate science."
 

 



« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Athugasemdir

1 Smámynd: Ágúst H Bjarnason

Sjá tilkynningu frá Danmarks Rumcenter (Danish National Space Center) hér:

http://spacecenter.dk/cgi-bin/nyheder-m-m.cgi?id=1159917791%7Ccgifunction=form

Back Printer friendly

NEWS from spacecenter.dk

October 4th 2006

Getting closer to the cosmic connection to climate

A team at the Danish National Space Center has discovered how cosmic rays from exploding stars can help to make clouds in the atmosphere. The results support the theory that cosmic rays influence Earth’s climate.

An essential role for remote stars in everyday weather on Earth has been revealed by an experiment at the Danish National Space Center in Copenhagen. It is already well-established that when cosmic rays, which are high-speed atomic particles originating in exploded stars far away in the Milky Way, penetrate Earth’s atmosphere they produce substantial amounts of ions and release free electrons. Now, results from the Danish experiment show that the released electrons significantly promote the formation of building blocks for cloud condensation nuclei on which water vapour condenses to make clouds. Hence, a causal mechanism by which cosmic rays can facilitate the production of clouds in Earth’s atmosphere has been experimentally identified for the first time.

The Danish team officially announce their discovery on Wednesday in Proceedings of the Royal Society A, published by the Royal Society, the British national academy of science.

The experiment

The experiment called SKY (Danish for ‘cloud’) took place in a large reaction chamber which contained a mixture of gases at realistic concentrations to imitate the chemistry of the lower atmosphere. Ultraviolet lamps mimicked the action of the Sun’s rays. During experimental runs, instruments traced the chemical action of the penetrating cosmic rays in the reaction chamber.

The data revealed that electrons released by cosmic rays act as catalysts, which significantly accelerate the formation of stable, ultra-small clusters of sulphuric acid and water molecules which are building blocks for the cloud condensation nuclei. A vast numbers of such microscopic droplets appeared, floating in the air in the reaction chamber.

‘We were amazed by the speed and efficiency with which the electrons do their work of creating the building blocks for the cloud condensation nuclei,’ says team leader Henrik Svensmark, who is Director of the Center for Sun-Climate Research within the Danish National Space Center. ‘This is a completely new result within climate science.’

A missing link in climate theory

The experimental results lend strong empirical support to the theory proposed a decade ago by Henrik Svensmark and Eigil Friis-Christensen that cosmic rays influence Earth’s climate through their effect on cloud formation. The original theory rested on data showing a strong correlation between variation in the intensity of cosmic radiation penetrating the atmosphere and the amount of low-altitude clouds. Cloud cover increases when the intensity of cosmic rays grows and decreases when the intensity declines.

It is known that low-altitude clouds have an overall cooling effect on the Earth’s surface. Hence, variations in cloud cover caused by cosmic rays can change the surface temperature. The existence of such a cosmic connection to Earth’s climate might thus help to explain past and present variations in Earth’s climate.

Interestingly, during the 20th Century, the Sun’s magnetic field which shields Earth from cosmic rays more than doubled, thereby reducing the average influx of cosmic rays. The resulting reduction in cloudiness, especially of low-altitude clouds, may be a significant factor in the global warming Earth has undergone during the last century. However, until now, there has been no experimental evidence of how the causal mechanism linking cosmic rays and cloud formation may work.

‘Many climate scientists have considered the linkages from cosmic rays to clouds to climate as unproven,’ comments Eigil Friis-Christensen, who is now Director of the Danish National Space Center. ‘Some said there was no conceivable way in which cosmic rays could influence cloud cover. The SKY experiment now shows how they do so, and should help to put the cosmic-ray connection firmly onto the agenda of international climate research.’

Publication data

Published online in “Proceedings of the Royal Society A”, October 3rd

Title: ‘Experimental Evidence for the role of Ions in Particle Nucleation under Atmospheric Conditions’.

Authors: Henrik Svensmark, Jens Olaf Pepke Pedersen, Nigel Marsh, Martin Enghoff and Ulrik Uggerhřj.

For more information and supporting material: www.spacecenter.dk/media

Requests for interview and original article: press-requests@spacecenter.dk

Ágúst H Bjarnason, 9.10.2006 kl. 09:47

2 Smámynd: Ágúst H Bjarnason

Ţessi fćrsla er upphaflega frá 3ja okt. s.l., en af einhverjum ástćđum breyttist dagsetning hennar viđ áramótatiltekt.

Ágúst H Bjarnason, 1.1.2007 kl. 15:00

3 Smámynd: Sigurjón  Benediktsson

Ţakka ţér innleggiđ -- en ég sé ađ ţú ert mikiđ ađ hugsa um umhverfi og orku. Er (stćrđ) frćđilega hćgt ađ virkja norđurljósin? Eru sólgos forsenda norđurljósa? Er hćgt ađ segja fyrirfram hvort von sé ađ sjá norđurljós á hverjum tíma? Eru sólsveiflur sama og sólgosatíđni? Eru sólvindar tengdir sólsveiflum og sólgosum? Jamm, stórt er spurt

Sigurjón Benediktsson, 9.1.2007 kl. 11:33

4 identicon

Sćll Sigurjón

Frćđilega er hćgt ađ virkja norđurljósin, en afliđ sem fćst er mjög lítiđ. Ţađ er vel ţekkt ađ í löngum vírum, t.d. símavírum á staurum, spanast straumar ţegar norđurljósin skína. Gćti kanski nćgt til ađ láta týra á vasaljósaperu, en varla meira. Ţetta fyrirbćri getur stundum valdiđ truflunum í tćkjabúnađi, og hefur ţađ komiđ fyrir ađ svokölluđ "liđavernd" fyrir háspennulínur hafi leyst út. Ţannig varđ "blackout" í Quebec áriđ 1989 ţegar mikiđ sólgos  truflađi verndarbúnađ orkufyrirtćkjanna. Sjá vefsíđuna http://science.nasa.gov/headlines/y2003/12nov_haywire.htm     Af ţessum sökum, og vegna skemmda sem gervihnettir geta orđiđ fyrir, eru starfrćktar geimveđurstöđvar (space weather). Sjá t.d. "Today's Space Weather http://www.sec.noaa.gov/today.html 

Sólgos eru forsenda mikilla norđurljósa. Sjá www.Spaceweather.com   Hćgt er ađ gerast áskrifandi ţar (ókeypis) ađ tölvupósti sem lćtur vita ef sólgos verđa, eđa önnur óvenjuleg fyrirbćri tengd geimnum (loftsteinar, halastjörnur, ...). Um tveim dögum eftir sólgos má búast viđ miklum norđurljósum, ţ.e ef sólgosiđ stefnir á jörđina.

Ţegar sólin er mjög virk, 11-ára sveiflan í hámarki, er ađ jafnađi meira um sólgos og sólbletti, og sólvindurinn er öflugri. Ţá eru einnig meiri líkur á norđurljósum.

Sjá vefsíđuna http://www.stjornuskodun.is     Ţar er grein um sólina og norđurljós.

Ágúst Bjarnason (IP-tala skráđ) 9.1.2007 kl. 15:14

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Höfundur

Ágúst H Bjarnason
Ágúst H Bjarnason

Verkfr. hjá Verkís.
agbjarn-hjá-gmail.com

Audiatur et altera pars

Aðeins málefnalegar athugasemdir, sem eiga ótvíætt við efni viðkomandi pistils, og skrifaðar án skætings og neikvæðni í garð annarra, og að jafnaði undir fullu nafni, verða birtar. 

Um bloggiđ

Ginnungagap

Ýmislegt

Loftslag

Click to get your own widget

Teljari

free counters

Álverđ

http://metalprices.com/PubCharts/PublicCharts.aspx?metal=al&type=L&weight=t&days=12&size=M&bg=&cs=1011&cid=0

Sólin í dag:

(Smella á mynd)

.

Vinnan mín:

Olíuverđiđ í dag:

Heimsóknir

Flettingar

  • Í dag (7.12.): 0
  • Sl. sólarhring: 23
  • Sl. viku: 201
  • Frá upphafi: 0

Annađ

  • Innlit í dag: 0
  • Innlit sl. viku: 128
  • Gestir í dag: 0
  • IP-tölur í dag: 0

Uppfćrt á 3 mín. fresti.
Skýringar

Eldri fćrslur

Des. 2019
S M Ţ M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband